Một chính sách mới được Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan Hoa Kỳ (ICE) phối hợp ban hành với Bộ Ngoại giao, đã gây nên một cơn chấn động trong cộng đồng du học sinh quốc tế.
Hàng ngàn du học sinh theo diện visa F-1 trên khắp nước Mỹ đã bất ngờ bị chấm dứt hồ sơ di trú vào tháng 4, khiến họ ngay lập tức đối mặt với nguy cơ bị trục xuất.
Mặc dù các nỗ lực pháp lý đã thành công trong việc đảo ngược quyết định chấm dứt này, nhung chính sách mới của ICE vẫn là một mối lo ngại lớn, đặc biệt đối với những người hiện đang cư trú tại Mỹ theo diện visa du học F hoặc M.
Khởi Nguồn: Một Sự Thay Đổi Chính Sách Đột Ngột
Tranh cãi nổ ra vào đầu tháng 4 khi ICE bắt đầu chấm dứt hồ sơ SEVIS (Hệ thống Thông tin và Trao đổi Du học sinh) của sinh viên quốc tế mà không hề có bất kỳ thông báo nào trước. Động thái này dường như là kết quả đạt thành sau khi có sự phối hợp quy mô lớn giữa ICE và Bộ Ngoại giao. Theo các văn kiện pháp lý đề ra, khoảng 1,3 triệu hồ sơ sinh viên đã được đối chiếu chéo với cơ sở dữ liệu của Trung tâm Thông tin Tội phạm Quốc gia (NCIC). Mục tiêu khi đối chiếu là nhằm xác định và chấm dứt hồ sơ của những cá nhân xuất hiện trong cả hai cơ sở dữ liệu trên.
Trong số đó, khoảng 6.400 hồ sơ sinh viên đã bị gắn cờ đánh dấu — chiếm tới 49% số hồ sơ được xem xét, một con số đáng kinh ngạc. Điều đáng lo ngại là cơ sở dữ liệu NCIC không chỉ chứa các hồ sơ kết án mà còn bao gồm thông tin về những người mất tích, người bị bắt giữ nhưng không bị buộc tội, các vụ án bị bác bỏ, và thậm chí cả những vi phạm nhỏ như vé phạt vì chạy quá tốc độ. Cách tiếp cận bừa bãi này đã khiến hàng ngàn sinh viên bị xếp nhầm vào nhóm “có nguy cơ đe dọa”, mà không hề có quy trình xét xử đúng luật hay bằng chứng cụ thể về hành vi sai trái.
Phản Ứng Pháp Lý: Kiện Tụng Trở Thành Chiếc Phao Cứu Sinh
Trước động thái đột ngột và có phạm vi áp dụng rộng này, các luật sư di trú trên khắp cả nước đã nhanh chóng huy động lực lượng. Thay vì lập tức khởi kiện tập thể quy mô lớn, họ chọn một chiến lược thận trọng hơn: nộp các đơn kiện riêng lẻ tại nhiều khu vực pháp lý khác nhau. Đến đầu tháng 4, đã có hơn chục vụ kiện được nộp lên, nhiều vụ kiện còn kèm theo yêu cầu áp dụng Lệnh Hạn chế Tạm thời (TROs).
TRO nổi tiếng là một thủ tục cực kỳ khó để yêu cầu áp dụng vì nguyên đơn không chỉ phải chứng minh khả năng thắng kiện mà còn phải đề xuất ra cả “tổn hại không thể khắc phục” nếu không được cứu trợ. Việc mất tình trạng di trú là ví dụ điển hình về tổn hại không thể khắc phục—không có khoản bồi thường tài chính nào có thể khôi phục tình trạng cư trú hợp pháp một khi đã mất đi. Một điểm đáng chú ý là, các thẩm phán dù có khuynh hướng chính trị khác nhau nhưng đều đã chấp thuận các yêu cầu áp dụng TRO này, thậm chí có vụ không cần đến phiên điều trần. Phản ứng tư pháp mạnh mẽ này đã buộc ICE phải đảo ngược quyết định và khôi phục các hồ sơ SEVIS bị ảnh hưởng vào giữa tháng 4.
Hậu Trường: Một Sai Lầm Tốn Kém
Các vụ kiện đã hé lộ thêm về quy trình đầy sai sót phía sau các quyết định chấm dứt hồ sơ. Trong một phiên điều trần tại Washington, D.C., ICE thừa nhận rằng Bộ Ngoại giao đã yêu cầu cung cấp một danh sách sinh viên để điều tra, và ICE sau đó đã đối chiếu thủ công hồ sơ SEVIS với dữ liệu NCIC. Công việc này được cho là đã kéo dài ba tuần và cần đến 20 nhân viên toàn thời gian cùng nhiều nhà thầu bổ sung.
Kết quả là gì? Một khoản tốn kém khổng lồ về cả thời gian và tiền thuế của người dân cho một quy trình thiếu cả tính hợp pháp lẫn tính chuẩn mực về thủ tục. Khi bị công luận soi xét và tòa án chỉ trích, ICE không còn lựa chọn nào khác ngoài việc đảo ngược các quyết định chấm dứt hồ sơ. Ngoài mặt thì điều này giống như một chiến thắng cho thủ tục tố tụng đúng luật và quyền lợi sinh viên. Tuy nhiên, câu chuyện chưa dừng lại ở đó.
Chính Sách Mới Với Tác Động Rộng Lớn Hơn
Chỉ một ngày sau khi khôi phục các hồ sơ SEVIS bị chấm dứt, ICE đã ban hành một bản ghi về chính sách mới. Dù đây không được xem là một quy định chính thức — nghĩa là không trải qua quy trình xây dựng quy định với thủ tục thông báo và lấy ý kiến công chúng — chính sách này đã mở rộng đáng kể quyền hạn của ICE và Bộ Ngoại giao trong việc hủy thị thực và khởi động thủ tục trục xuất.
Điều đáng lo ngại nhất trong chính sách này là cách xử lý quy trình hủy thị thực. Trước đây, khi một người đã nhập cảnh Hoa Kỳ bằng thị thực hợp lệ, thì thị thực đó không còn liên quan trực tiếp đến tình trạng hợp pháp của họ. Ví dụ, một du học sinh diện F-1 sẽ duy trì tình trạng hợp pháp bằng cách tuân thủ các yêu cầu của SEVIS — chứ không phải xét theo thời hạn của thị thực, thời hạn này chỉ đóng vai trò như giấy tờ đi lại khi tái nhập cảnh sau khi ra khỏi nước Mỹ.
Tuy nhiên, theo chính sách mới, việc hủy thị thực — bất kể vì lý do gì — giờ đây hoàn toàn có thể khiến cho SEVIS bị tự động chấm dứt theo và thậm chí cả thủ tục trục xuất cũng sẽ bắt đầu tiến hành. Đây là một sự thay đổi lớn so với thông lệ trước kia và biến các công cụ hành chính thành vũ khí chống lại những người vốn đã có tình trạng hợp pháp.
Quan Ngại Về Pháp Lý Và Thủ Tục
Bên cạnh nội dung của chính sách thì cách thức ban hành cũng dấy lên nhiều lo ngại. Những chính sách có hậu quả nghiêm trọng như vậy lẽ ra phải trải qua quy trình lập quy chuẩn chính thức, cho phép công chúng góp ý và tòa án giám sát. Bằng cách ban hành dưới dạng bản ghi, ICE đã bỏ qua quy trình này, làm giảm tính minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Trong một phiên điều trần gần đây, một thẩm phán liên bang đã đồng tình rằng kiểu hoạch định chính sách như thế là “tùy tiện và thất thường” — một thuật ngữ pháp lý hàm ý rằng chính sách này có thể bị vô hiệu do thiếu căn cứ hoặc không tuân thủ đúng quy trình. Các luật sư tham gia vụ kiện tin rằng uy tín của ICE đã bị tổn hại nặng nề, và họ đang tìm cách xin lệnh áp dụng trên toàn quốc để ngăn chặn thiệt hại thêm.
Điều Gì Tiếp Theo: Chuẩn Bị Cho Vòng Hai
Với việc hồ sơ SEVIS được khôi phục, sinh viên một lần nữa có thể đi học và tiếp tục Chương trình Thực tập Tùy chọn (OPT). Tuy nhiên, chính sách mới của ICE vẫn đang có hiệu lực, và các nỗ lực pháp lý giờ đang tập trung trực tiếp vào việc đấu tranh với chính sách này. Lợi thế lần của lần đấu tranh này là chính sách đã được công bố công khai, vậy nên các luật sư có thể chuẩn bị kỹ lưỡng và xây dựng chiến lược phản kháng mạnh mẽ.
Các chuyên gia pháp lý cho rằng nếu tòa án đồng thuận rằng chính sách này là bất hợp pháp hoặc được thực thi sai thủ tục, thì họ có thể ban hành lệnh cấm nhằm ngăn chặn việc áp dụng. Đây sẽ là một cơ chế bảo vệ quan trọng cho sinh viên quốc tế, nhiều người trong số họ vốn đã cảm thấy bị thiệt thòi và dễ tổn thương trong bối cảnh nhập cư hiện tại.
Tác Động Lớn Hơn Đến Người Theo Diện Thị Thực F-1
Ảnh hưởng của chính sách này vượt xa quy mô vài nghìn sinh viên ban đầu. Mỗi một đương đơn theo diện thị thực F-1 hoặc M tại Hoa Kỳ — hơn một triệu người — đều có thể gặp rủi ro nếu Bộ Ngoại giao quyết định hủy thị thực vì bất kỳ lý do nào, thậm chí là áp dụng cho cả các hành vi phát sinh trong quá khứ. Sinh viên có thể chỉ vướng lỗi nhỏ về pháp lý hoặc sai sót hành chính trong hồ sơ cũng có thể bất ngờ đối mặt với nguy cơ trục xuất mà không được cảnh báo hoặc xét xử công bằng.
Về bản chất, chính sách này biến hệ thống thị thực du học thành một bãi mìn pháp lý đầy rủi ro. Nó phá vỡ nguyên tắc rằng bất kỳ ai đang cư trú trong nước Mỹ đều phải được đánh giá dựa trên hành vi và mức độ tuân thủ luật lệ của họ trong lãnh thổ quốc gia này — chứ không phải đánh giá theo những quyết định tùy tiện từ lãnh sự quán ở nước ngoài.
Kiện Tụng Sẽ Là Một Chiến Lược Lâu Dài
Các luật sư tham gia vụ việc nhấn mạnh rằng kiện tụng không chỉ là một lựa chọn khả thi mà còn là công cụ thiết yếu để bảo vệ quyền lợi cho người nhập cư. Bất chấp lo ngại rằng nếu khởi kiện chính phủ sẽ có khả năng bị trả đũa, các chuyên gia pháp lý khẳng định những hành động này được pháp luật bảo vệ và hiếm khi gặp phải phản ứng trừng phạt.
Trên thực tế, hầu hết các luật sư chính phủ xử lý những vụ việc này đều là công chức lâu năm, phục vụ xuyên suốt nhiều đời chính quyền mà không theo đuổi bất kỳ mục tiêu cá nhân hay chính trị nào. Mục tiêu chính của họ thường là giải quyết vụ việc một cách hợp pháp và hiệu quả, chứ không phải trừng phạt người đứng ra khởi kiện.
Con Đường Phía Trước
Mặc dù cuộc khủng hoảng tức thời về việc hủy hàng loạt hồ sơ SEVIS đã qua, nhưng chính sách mới của ICE vẫn là mối đe dọa luôn treo trên đầu sinh viên quốc tế. Các nỗ lực kiện tụng đang được tiếp tục để thách thức tính hợp pháp và hợp hiến của chính sách này, với một thông điệp kêu gọi cần có sự giám sát của tòa án và quy trình ban hành đúng luật.
Trong lúc này, sinh viên được khuyến nghị phải cảnh giác, thường xuyên cập nhật thông tin và tham khảo ý kiến chuyên gia pháp lý nếu có bất kỳ thay đổi nào liên quan đến thị thực hoặc tình trạng SEVIS. Chủ động thay vì bị động có thể là cách phòng vệ tốt nhất trong một hệ thống nhập cư ngày càng khó lường.
Cuộc chiến vẫn còn một chặng đường dài để đi đến kết thúc — nhưng vòng đầu tiên đã cho thấy rằng khi chiến lược pháp lý được thực hiện đúng đắn, nó có thể buộc ngay cả những cơ quan chính phủ quyền lực nhất cũng phải chịu trách nhiệm.
Đọc thêm: Từ H-2B đến Thẻ Xanh: Cách thị thực EB-3 có thể mang lại tương lai lâu dài
Giới thiệu:
Chào mừng bạn đến với EB3.Work – nguồn thông tin đáng tin cậy về việc làm thực sự và thẻ xanh thật thông qua chương trình thị thực EB-3. Tại EB3.Work, chúng tôi muốn giúp những người như bạn hiểu rõ cách sinh sống và làm việc hợp pháp tại Hoa Kỳ thông qua các công việc toàn thời gian, lâu dài. Kênh của chúng tôi mang đến hướng dẫn từng bước, phỏng vấn với luật sư di trú, lời khuyên khi nộp hồ sơ và những giải đáp thực tế cho các câu hỏi liên quan đến thị thực EB-3.
Chúng tôi tập trung vào các ngành nghề có tài trợ lao động nước ngoài theo diện EB-3, bao gồm nhà hàng, khách sạn, chăm sóc và kho bãi. Nếu bạn mơ ước được sang Mỹ với một công việc thực sự và nhận được tấm thẻ xanh, chúng tôi ở đây để đồng hành cùng bạn. Hãy tìm hiểu cách quy trình EB-3 vận hành, những công việc nào đủ điều kiện, thời gian mất bao lâu và làm thế nào để tìm được nhà tài trợ đáng tin cậy. Hãy bắt đầu bước đầu tiên hướng tới một cuộc sống tốt đẹp hơn tại Hoa Kỳ.
